Коьрта меню схьаелла

Соьлжа (гӀалгӀ. Шолжа-хий, оьрс. Сунжа[1]) — Къилбаседа Кавказан малхбален декъера хи, Теркан аьтту га.

Соьлжа
гӀалгӀ. Шолжа-хий
Теркан бассейн
Теркан бассейн
Характеристика
Дохалла 278 км
Бассейнан майда 12 200 км²
Хи дайар 82,9 м³/с (БоргӀане)
ДӀаэхар
Хьост
 · Меттиг Доккха Кавказан дукъ
Къилбаседа ХӀирийчоьнан Пригородни кӀошт
 · Локхалла 1200 м
 · Координаташ 42°55′37″ къ. ш. 44°52′54″ м. д.HGЯO
Хикхоче Терк
 · Меттиг э. БоргӀане (Гуьмсан кӀошт)
 · Локхалла 28 м
 · Координаташ 43°26′27″ къ. ш. 46°08′05″ м. д.HGЯO
Хин охьане 1,2 м/км
Хи долу меттиг
Хина система Терк → Каспий-хӀорд

Пачхьалкх РоссиFlag of Russia.svg Росси
Регион Къилбаседа ХӀирийчоь, ГӀалгӀайчоь, Нохчийн Республика
Соьлжа (хи) (Кавказ)
Blue 0080ff pog.svg
хьост
Blue pog.svg
хикхоче
Соьлжа Викилармехь
Теркан бассейн
Сольжа хи

Дохалла — 278 км, бассейнан майда — 12 000[2] км². Хьост — Доккха Кавказан дукъан къилбаседа басе 1200 м лакхахь. Хин даржаран юкъара барам 3800 г/м³: шарахь хино охьахьо 12,2 млн тонн латта а, гӀум а. Леладо аренашна хи дуьллуш.

Чулацам

Соьлжан некъНисъе

Соьлжа долало ломан Ушкорт массиверчу шешкара, цигара Учхутан ломан рагӀ йоькъуш, шина Сугулта а, Соьлжа-корт а ломан чӀоже кхочу. Кхин дӀа ГӀалгӀайчухула къилбаседехьа доьду 37 км гена. Эккажакъоьнгий-Юрт уллехь Соьлжа арадолу масех генца, 12 км охьадоьду Эльдархан-ГӀала кхаччалц. Кхузахь хи малхбалехьа доьрзий Закан-Юрта кхаччалц охьадоьду, ткъа цигара 85 км охьадахчи Терках кхета[3].

Хин ражНисъе

Соьлжан чохь хи даиман а шорта хуьлу. ЧӀогӀа а, дукха а догӀнаш даьхкичи хи дестий 4 м кхаччалц хьаладала таро ю. Хи деста апрель-май беттанашкахь, Ӏаьнан лайнаш дешачу хенахь а, алсама догӀнаш догӀучу хенахь а. XIX-XX бӀешерашкахь хи гӀорадора, дерриг аьлча санна, цхьа йолу хи чехка долу меттигаш йоцурш. Масалаш ду, оьрсийн эскарш шан тӀехула артиллерица а, безачу мохьца а Соьлжех довлуш[4], амма тӀаьхьарчу хенахь хи гӀорош дац, Кавказехь климат кӀадъялар бахьнехь.

Бахамехьпайда иэцарНисъе

XIX бӀешарахь нохчаша Соьлжин бердаш йисттера хьун хьокхий, бӀаьста хи дистича охьайохьуьйтура ГӀизлара йохка[5]. Соьлжан хи леладо аренашна хи дуьллуш, чӀара лоцуш.

ГеннашНисъе

Аьрру геннаш: Хьач-хи. Аьтту геннаш: Ӏасс, Валарг-хи, Гиха, Марта, ГӀой, Орга, Бас, Гуьмс.

Соьлжан тӀиера нах беха меттигашНисъе

БилгалдахаршНисъе

  1. Карасаев А. Т., Мациев А. Г. Русско-чеченский словарь. — М.: Русский язык, 1978. — 728 с. — С. 728
  2. «Река Сунжа» — Пачхьалкхан хин реестран объектех хаам.
  3. Берже А.П. «Чечня и чеченцы», Тифлис, 1859, стр.8
  4. Берже А.П. «Чечня и чеченцы», Тифлис, 1859, стр.8
  5. Сулейманов, 1997, с. 543, 544.

ЛитератураНисъе