Сулейман Стальский

Сулейма́н Ста́льский (бакъалла фамили — Гасанбеков, лаьзг. СтӀал Сулейман; 18 мая 1869 — 23 ноября 1937) — лаьзгиийн поэт, лаьзгийн а, дегӀастанан а поэзин бухбиллинарг, XX бӀаьшеран ДегӀастанан гӀарваьлла поэт, ДегӀастанан АССРн Халкъан поэт (1934). Шен байташ цо язйора лаьзгийн маттахь[2][3].

Сулейман Стальский
The Soviet Union 1969 CPA 3750 stamp (Suleyman Stalsky).jpg
Вина терахь 1869 шеран 18 май({{padleft:1869|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:18|2|0}})
Вина меттиг
Кхелхина терахь: 1937 шеран 23 ноябрь({{padleft:1937|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1] (68 шо)
Кхелхина меттиг:
ГӀуллакхан тайпа: Поэт
Викилармин логотип Медиафайлаш Викилармехь

БиографиНисйе

 
Сулейман Стальскийн каш

Сулейман Стальский вина 1869 шеран 18 маехь ДегӀастанан Кюрински округан Ашага-Стал юртахь (цигара ю цуьнан Стальский цӀе) къен юрхбахамхон доьзаллехь. Цуьнан нана хьалхе елла. 7 шо кхаччалц иза кхиина лулара зудчос. Цунна 10 шо кхаьчча цуьнан да кхелхира. 13 шо кхаьчча Сулейман болхбан волавелира. Цо болхбира Бакухь мехкдаьтта доккхуш а, Самаркандехь эчиг некъехь а, хьалдолчу нехан белхаш а бира. Шен халчу дахар бахьнехь цунна дуьнен хьал дика девзира. Сулейман нахана вевзира дика поэт-импровизатор ву аьлла. 1909 шарахь цо шеца къовсабала кхайкхира кхиболу халкъан эшархой.

Стальский байташ язъян волавелира вокха хилчултӀехь. Шен дуьххьара байташ Сулейман Стальскийс язбира азербайджанин маттахь[4]. «ХӀрш ю сан книгаш, — олура Сулейман шен юртхойх, — цера кортошчохь ю массо аса язйина байт». «Керла эшар ю шуна!» — мохь тухур цо шен юртхошка ша керла байташ кхоьллича. Таккха цуьнан юрхой цунна гонах гуллора керла эшаре ладогӀа.

Цуьнан хьалха байт араелира 1900 шарахь. Революци хиллалц цо сисазбохура халкъан азап латтошберш[5]. Паччахь дӀавеллчаултӀехь цуьнан байташ йолира газеташкахь арахеца. 1927 шарахь цуьнан байташ араелира Москвахь арахецна «Лаьзгийн поэтийн гулам» цӀе йолу книгехь.

Цуьнан байташ оьрсийн матта а йохуш арахоьцара «Правда» а, «Известия» а газеташкахь.

В книге «Жизнь, прожитая набело» Наталья Капиева шен книгехь яздира: «ГӀарваьлла лингвист Гаджибек Гаджибеков дӀаязйора Стальскис юцу 1900 шо дуьна цо язйина байташ. Йоза дахлора массийта сохьтехь. ЦкъацӀа дийнахь сарралц. Сулейманан дагахь хаьара шен байтийн эзарш могӀаниш».

Сулейман Стальски байташ СССР къамнийн дукха меттанашка яккхира. Цхьайолу цуьнан байташахь эшараш хилира.

Стальский хаьржира советский яздархойн 1-ра Ерригсоюзан гуламан делегат. Горькийс яздархойн 1-ра гуламехь элира Сулейман Стальский «XX-гӀа бӀаьшеран Гомер ву».

Сулейман Стальскийс кхоьллина байтийн мотт хилла лаьзгойн поэзин мотт, цуьнан дийцарш юкъадахара лаьзгойн матте[5]. Амма поэзи цуьнан болх бацар — иза шен юртан колхозхо вара. Валлалц цо шен юртахь болхбира.

1934 шарахь ДегӀастанан АССРн ЦИКс иза ДегӀастанан Халкъан поэт вира. X-гӀа ЕрригдегӀастанан Советийн гуламехь иза хаьржира ДагЦИКан декъашхо. 1936 шарахь цунна елира Ленинан орден. 1937 шарахь иза хаьржира СССР Лакхара Советан Союзан Советан депутат. Амма шен дарже и валале и велира.

Сулейман Стальский цӀе тиллина:

Сулейман Стальский байташца яккхина «Коммунизм» проектан альбом. Иза араелира 1988 шеран мартехь. Цун тӀехь мелйолу эшаран байташ язйина Сулейман Стальскийс.

Иза велира 1937 шеран 23 ноябрехь, дӀавоьллина Махачкалахь, Сулейман Стальский бульварехь.

СовгӀаташНисйе

  • Ленинан орден (1936)[5]

ДагахьлаттаварНисйе

  • Махачкалахь Сулейман Стальский бульварехь хӀоттийна цуьнан бюст.
  • 1969 шарахь Стальскийн лерина арахаьцна почтан марка.
  • 1957 шарахь Бакун киностудехь Сулейман Стальскех лаьцна яккхира «Так рождается песня» цӀе йолу художественный фильм.
  • «Сулейман Стальский» — «Коммунизм» проектан 2-гӀа альбом. Цунна юкъаяхара Сулейман Стальский байташца кхоьллина эшарш.
  • Дагестанан Сулейман-Стальский кӀошт
  • Сулейман Стальский цӀе йолу Республиканскан литературин совгӀат
  • Сулейман Стальский цӀе йолу лЛаьзгийн эшаран а, драман а театр
  • Стальское юрт
  • Дукха Дагестанан а, Российн а, СНГн а гӀаланашкахь урамаш (Ростове-на-Дону, Киев, Омск, Донецк, Тула, Элиста, Кинешма, Шостка, Волгоград, Новороссийск, Алматы, кхиераш а).
  • 92-040 проектан сухогруз (тип Амур), хьалхлера цӀе «Амур-2511» (Астрахань).

БилгалдахарашНисйе

  1. 1 2 Сулейман Стальский // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. Люциан Ипполитович Климович. .
  3. Кедрина З.С. .
  4. Гамзатов Г. Г. .
  5. 1 2 3 Template error: argument title is required.

ХьажоргашНисйе