Юкъараллин бахаммарксизмехь — юкъараллин арахецаран ницкъаш кхиаран билгала тӀегӀанан а, оцу тӀегӀанца йогӀу историн тайпана экономикин арахецаран юкъаметтигийн амал йолу юкъараллин эволюцин тӀегӀа[1]. Арахецаран ницкъаш кхиаран формацин тӀегӀанаш яц, цара билгалдаьккхина арахецаран юкъаметтигийн тайпанашца йогӀур йоцуш[2].

Марксан юкъараллин-экономикин формацешНисъе

Маркс Карла постулаташ ца йора, юкъараллин-экономикин формацийн гӀуллакх дуьззина дина даьлла олий, цуо билгалайоккхура тайп-тайпанчу белхашкахь тайп-тайпана формацеш. «Политикин экономин емалле» (1859) белхан дешхьалхенехь Маркс бийцира «экономикин юкъараллин формацин прогрессан муьраш», уьш билгала бохура арахецаран юкъараллин хьесапашца, царна юкъахь дийцира:

  • азин;
  • антикин;
  • феодалан;
  • капиталистийн.

В. П. Илюшечкина советийн заманал тӀаьхьа билгалдоккхура, цхьаьна агӀора Маркса боккъала а Гегелан а, Сен-Симонан а тӀаьхьа къастадора арахецаран хьесапаш а, формации а доларчун кепашца, амма кхечу агӀора цуо къастадора капиталистийн арахецаран хьесап юкъараллин арахецаран ницкъаш кхиаран тӀегӀанца а, оцу тӀегӀанца йогӀу историн кепара экономикин арахецаран юкъаметтигашца а — арахецаран ницкъаш кхиаран машенан тӀегӀанан диалектикин цхьаалла санна а, тӀаьххьарчу чоьтехь цунах йоьзна тӀекхетаран-механ тайпана экономикин арахецаран юкъаметтигашца а. «Хала ду ала, — билгалдоккхура Илюшечкина, — цуо [Маркс] стенца куьйгалла дора, иштта хатӀ доцург дийца»[3].

Шен тӀаьхьарчу белхашкахь Маркса луьстура кхоъ «арахецаран хьесап»: «азин», «антикин», «германин»[4], амма официалан къобал йина историн муьрийн пхеа меженан схемин «германин» арахецаран хьесап юкъа ца дахара.

Пхеа меженан схемаНисъе

Чекхъяьккхина юкъараллин-экономикин формацин Маркса формула ца еллехь а, цуьнан ойланаш цхьаьнатохар, маьӀна даккха бух хилира советийн историкашна (В. В. Струвен а, кхечарна а). Цара дуьйцура, Маркса билгалйоккхура пхи формаци алсама йолчу арахецаран юкъаметтигашца а, доларчун кепашца а олий:

  • хьалхара юкъара бахаман;
  • лоллин;
  • феодалан;
  • капиталистийн;
  • коммунистийн.

БилгалдахаршНисъе

  1. Илюшечкин, 1996, с. 98.
  2. Илюшечкин, 1996, с. 100.
  3. Илюшечкин, 1996, с. 111.
  4. Маркс К., Энгельс Ф. Соч., 2-е изд., М., 1955—1961. т. 48, с. 157, т. 46/I, с. 462-469, 491

ЛитератураНисъе