Жанна д’Арк — Версийн башхалла

5841 байт тӀетоьхна ,  2 шо хьалха
Нисдарах лаьцна яздина дац
ж (→‎top: clean up, replaced: Викигулам → Викиларма using AWB)
 
|Викиларма = Jeanne d'Arc
}}
 
'''Жа́нна д’Арк''', Орлеанан йоӀ-стаг (совр. {{lang-fr|Jeanne d'Arc}}<ref>Цуьна цӀе тайп-тайпа язйора XIX бӀешо юккъе кхаччалц. [Р. Перну. М.-В. Клэн. Жанна д’Арк: с. 220—221]. Цо ша шен цӀе язйора Jehanne аьлла (см. [http://www.stjoan-center.com/Album/part47.html www.stjoan-center.com/Album/, части 47] и [http://www.stjoan-center.com/Album/part49.html 49]).</ref>; [[1412 шо|1412 шеран]] [[6 январь]] — [[1431 шо|1431 шеран]] [[30 май]]) — [[Франци]]н халкъан турпал, БӀешеран тӀамтӀехь французийн эскаран куьйгалхох цхьаъ. [[Бургунди|бургундхойн]] кера яхача цара иза ингалсхойга дӀаелира. Ингалсхойш иза цӀера тӀехь ягийра холмачхо ю аьлла. ТӀаьхьа иза католикаш баьхказа яккхина язйира.
 
[[Файл:ingres coronation charles vii.jpg|thumb|150px|right|Жанна д’Арк Карл VII таж туьллуш хенахь. Жан Огюст Доминик Энгрс диллина сурт, [[1854 шо]].]]
 
[[Файл:Tour Jeanne D'Arc10d Arc Rehabilitation (Rouen)..jpg|thumb |130px||Руанехь150 px|Жанна чуйоллинад’Арк Ӏийнабехказ бӀовяккхаран мемориалан у. [[Руан]].]]
 
[[Файл:Jeanne d'Arc Paul Gauguin.jpeg|thumb |Жанна д’Арк. [[Поль Гоген]]с диллина сурт, [[1889 шо]]]]
[[Файл:Joan of Arc Roen Burning place IMG 1602.JPG|thumb|150px|Жанна йина меттахь йолу памятник<ref>И памятник Ӏедалас ларъяш ю [[2002 шо|2002 шеран]] [[30 октябрь]] дуьна</ref>]]
 
== Биографи ==
[[Файл:Joan of arc interrogation.jpg|thumb|right|150px|Генри Бофорт цӀе йолу Винчестеран кардиналас Жаннан ледар. Поль Деларошс диллина сурт, [[1824 шо]])]]
=== Суд яр ===
{{main|д’Арк Жаннин инквизицин суд}}
[[Файл:Tour Jeanne D'Arc10.jpg|thumb|130px|1431 шеран 9 майхь Жанна лейина [[д’Арк Жаннин бIов|Руанера бIов]]]]
Суд йолаелла 1431 шеран 21 февралехь. Жаннин суд Iосаллех бехке йина [[Руман-католикийн килса|килсано]] еш ялахь а, амма набахтехь ингалсаш ларъеш яра тIеман йийсархо санна. Суьдан коьртехь вара епископ [[Пьер Кошон]], [[Франци|Францехь]] ингалсийн оьшучун луьра агIонча.
 
Ингалсан правительство лечкъа а ца дора шеш д’Арк Жаннин еш йолу суьдан декъахь хилар, оцу суьдан шеш луш долу ладамалла а. Цара шайн тIелецира ерриг харж а. Дисина долу а, [[Норманди|Нормандехь]] зорбане даьхна долу а ингалсан хазналлин кехаташ гойту, и харж кIезиг ца хилар.
[[Файл:Jeanne d Arc Rehabilitation (Rouen)..jpg|thumb |150 px|Жанна д’Арк бехказ яккхаран мемориалан у. [[Руан]].]]
 
Венецихочун [[Морозини]]н хроникашкахь дуьххьала дIа аьлла ду: ''«Ингалсаша ягийна Жанна цуьнан аьттонаш бахьнехь, хIунда аьлчи французаш чIагIлуш бара, гуттаренна а чагIлуш лаьттара бу а моттара. Ингалсаша элира, и йоI лийр ю, аьтту кхин богIур бац дофинан»''. Суд йоьдуш хиира, Жанна бехкеян атта хир доций — суьдехь йоI латтара цецвоккхучу майраллица, дуккха а йина кIелонан гуонаха чекх а йолуш, галл ца йолуш дIататтара Iосаллех, шайтIанца берта яхарех буьллу бехк. Iосаллех болу бехк шайга тIе ца лацабалийтича, суд йолаелира тIетийжа деридар оьшуш доцу кхечу факташна — масала, божарийн духар леладар, Килса авторитет ца хетар, кхин а гIертара Жаннин хезна долу аьзнаш шайтIанера хезаш дара аьлла. Килсан суьдан низам дохош Жаннина бакъо ца елира Папега арздан а, тергал ца дира Жаннин дика долу [[Пуатье]]ра процессан жамIаш.
[[Файл:Jeanne d'Arc Paul Gauguin.jpeg|thumb |Жанна д’Арк. [[Поль Гоген]]с диллина сурт, [[1889 шо]]]]
[[Файл:Joan of Arc Roen Burning place IMG 1602.JPG|thumb|150px|Жанна йийначу меттигера хIоллам ([[:fr:Maxime Real del Sarte|Maxime Real del Sarte]], 1928)<ref>Эта статуя охраняется государством как исторический монумент с 30 октября 2002</ref>]]
[[Файл:Joan of arc interrogation.jpg|thumb|left|150px|<center>[[Бофорт, Генри|Кардинал Винчестера]] Жанна леяр ([[Поль Деларош]], [[1824 шо]])</center>]]
Тутмакхан майралла яйархьама иза латтайо къизачу хьолехь, ингалсан хойша емалйо иза, 9 майхь лееш кхерамаш тийсира ницкъ бийрбу бохуш, амма мел дийриг а пайденна дацара — Жанна юхаерйолуш яцара, бехк тIе ца лоцура. Кошон кхетара цуо дери а ца деш ша Жаннин йиеран кхел яхь, тIаккха цуьнан гонаха бехказа йийначун ореол хир хиларх. 24 майх лечкъа а ца деш ямартло лелийра — тутмакхан гайтира иза ягийна йиен кечйина кийча цIе, цIеран уллехь дош делира иза ингалсан набахтера килсан набахте дехьаяккха, ткъа цигахь цуьнга дика хьовсур бу, нагахь цуо кехат тIехь куьг яздахь Iосаллех а, Килсане ла ца догIарх а дIахедар ю аьлла. Цу тIе деша хууш йоцучу йоьIан ешна текст йолу кехат, кхечунца хийцира, цу тIехь ша юьззина дIахеда шеен «Iехаяларх» аьлла дара, оцу кехат тIе Жаннас жIар йиллира. Хууш дара, Кошона ойла а ца йора шен дош кхочушдан, иза юха а хьалхалерачу набахте дIахьажийра.
 
Масех де даьлча Жаннас юха а божарийн духар доьхна аьлла (зударийнарг цуьнгара ницкъала схьадаьккхинера), иштта иза юха а «галъяьлла» аьлла трибунало йиеран кхел йира. 1431 шеран 30 майхь д’Арк Жанна дийна йоллушехь Руанера Ширачу Базаран майданахь ягийра. Жаннин коьрта тIе кехатан куй а тиллина «Iесаниг, мунафикъ, ширкаш дийриг» аьлла яздина, цIеран тIейигира. ''«Епископ, со леш ю хьо бахьнехь. Аса Делера кхел йоьху хьуна!»'' — лакхара мохь туьйхира Жаннас, дийхира шега жIар ялар. Чалтачо кховдийра жIар йина чIийш. ЦIаро яго йолийча цуо мохь туьйхира масийттаза: ''«Iийса!»'' аьлла. Берриш аьлча санна къахеташ боьлхуш бара. Цуьнан чим баржийра [[Сена (хи)|Сена]] тIехула. Шинон гIалан музейхь Iалашъеш ю дийцарехь Жаннах йисанарг, Iилманчийн талламаша уьш цуьнан яц боху.<ref>[http://www.nature.com/nature/journal/v446/n7136/full/446593a.html Declan Butler. Joan of Arc’s relics exposed as forgery] «[[Nature]]», 446 (5 April 2007)</ref>
 
== Йиццаяр ==