Дуьненан колонизаци 1492—2008

Колониализм — кхиина мехкийн (метрополийн) тобан дисинчу дуьненан тӀехула йолу XVIXX бӀешерийн олаллин система.

Колонийн политика — схьабахаран а, дукха хьолахь тӀемлоша политикан а, экономикан а хьесапашца къаьмнаш а, мехкаш а (дукхаха дерг кхин къаьмнийн бахархой болу) дацоран политика, дукха хьолахь экономикехь кӀезиг кхиина.

Метрополеш колонеш яхаран ӀалашонашНисъе

  • Экономика, йохк-иэцар
    • Ӏаламан а, адамийн а ресурсийн эксплуатаци, цхьа могӀа меттигашкахь — дуьххьал дӀа тӀекхочийла ду ша-кепарчу, наггахь бен йоцучу ресурсашна (царна юкъахь транзит), уьш дуьненан йохк-иэцаран монополи ян гӀертар;
    • Йохк-иэцаран некъийн а, юхку меттигийн а оптимизаци, аьтту боцу кхечу оьздангаллин юкъарла лелон мехкаш дӀабахар;
    • Йохк-иэцарехь боккхачу кхерамазалле кхачар, цуьнан оперативан ницкъаллийца гӀолацар;
    • йохк-иэцар ша-кепара бакъонийн аренан новкъа дика, бакъонца Ӏалашъяр, марталлийн а, кхеташ йолу а йохк-иэцаран оьздангаллин бакъонийн стандарташ кхоллар,;
  • Социалан сфера, социалан балансан оптимизаци яр
    • Криминалан-ориентаци йолу социалан чӀоьрнаша адекватан Ӏалашо каръяр ницкъ тӀебахийтар, метрополехь юкъараллин «Ӏаткъам» лагӀбар, наггахь — чубоьхкинарш, шайн меттиг ца карбо мисканаш, юкъараллехь хӀоьттина гӀиллакхашна, Ӏадаташна резабоцурш бохкар;
    • Колонийн а, колониальнийн администрацин а урхалла дар — дика ишкол ю урхалчашна, ткъа ладаме меттигера девнаш луьстуш ницкъ бар — империйн тӀеман ницкъаш хила дезачу тонусехь латтор ду. Империн хьашташна адекватан говза, зиеделла гражданийн а, тӀеман а бюрократин ишколаш кхоллар, чинхойн керла чкъор практикца Ӏамор, тӀеман, политикан-экономикан, оьздангаллин элита карлаяккхар;
    • метрополин кхечу бахархошца дуьстича бакъо йоцу, бораха я маьхза (хьажа лолла) белхан ницкъаш хилар, царна юкъахь уггаре дукха оьшучу меттигашка «экспорте» бахьийта я уьш метрополе «боьха», престиж йоцу, амма юкъараллин-ладаме белхашка импорте бига;
    • Керла гражданийн а, тӀеман а технологеш, методикаш, тактикаш, ноу-хау зиер, шайн арахецарийн зуламе нехаш экспорт яр, кхераме тӀеман, Ӏилман, промышленностан, Ӏаламан, шен жамӀаша метрополийн бахархойн аьттонан, могашаллин, дахаран гӀуллакхашна кхерам болу эксперименташ ян таро хилар. Цхьа могӀа меттигашкахь — империн а, дуьненан а юкъараллин ойла къайлаяккха аьтту болу хьесап;