Поли́тика (желт.-шира. πολιτική «пачхьалкхан гӀуллакх») — пачхьалкхан Ӏедалан меженан а, церан даржерчу нехан а гӀуллакх; ткъа иштта пачхьалкхан функцешца доьзна юкъараллин дахаран гӀуллакхаш а, хиламаш а. Политика Ӏилманца Ӏамор дӀахьо политологин гуран чохь[1].

Термин схьаяларНисъе

Антикан заманахь полисаш (желт. πόλις) историн агӀора кхоллалора ша-шенан урхаллин гӀалан юкъараллаш санна, цара конституици йира шеш политикан формаци санна, юкъараллаш — и юкъараллин ша кхоллаелла кеп Шира Грецин йогӀура. Кхиина яьржира Италехула, нисса Руман империн чухула. Пачхьалкхаш а, импереш а кхиарца шуьйра юкъаметтигийн политикан оьшура хийцамаш а, урхаллин система а кхиор. Политика урхаллин методологи санна кхоллалора полисашкахь, цигахь гуллора урхаллин элита а, шайха хин йолу элита кхоллалуш йолу тайп-тайпана чкъоьрнаш а (пхьоланаш, говзаллаш, ишколаш).

Ша политика термин юкъаяьккхина вайн эрал IV бӀешо хьалха. Аристотела кховдийра цунна иштта билгало: политика — пачхьалкхан (полисан) урхаллин говзалла. Политика къаьстира ша йолу социалан дахаран область санна оцу хиламал дуккха а хьалха — экономикан юкъаметтигел я эхь-бехкал тӀаьхьа делахь а. Масех тайп-тайпана гар ду политика схьаяларан Ӏаламах:

  • Теологин. Оцу гарца политика, дерриг дахар санна, делера схьаяьлла ю.
  • Антропологин. Оцу гаро язайо политика адаман Ӏаламах.
  • Биологин. Иштта тидаран маьӀна ду, политикан Ӏалам кхето деза адаман а, дийнатийн а юкъара базица — масала, [[дера хилар], ша лардаран инстинкт, ца эша гӀертаран къовсам, кхин дӀа а. Этолога К. Лоренца, масала, доьхкура дера хиларан феномен юкъараллин дахарехь долу тӀемашца, революцешца, кхин девнашца.
  • Психологин. Оцу гарца адамийн политикан юкъаметтигийн дуьххьарлера хьост ду хьашташ, иэшамаш, эмоцеш, кхин а адамо психика гайтар. Шен ламаст хиллачу кепара политикан маьӀна дора, масала, З. Фрейда, цуо политикан Ӏаламан ассоциаци йора кхетам чохь ца хиларца.

БилгалдахаршНисъе

  1. Политическая наука Архиван копи 25 июнехь 2011 дуьйна Wayback Machine тӀехь Факультет политологии МГУ