Российн Ӏилманан академи (1917-1925)

Росси́йн Ӏи́лманан акаде́ми — 1917—1925 шерашкара Российн республикин, Советийн Российн, ССРС лакхара Ӏилманан кхоллам.

Российн Ӏилманан академи
Логотип
Сурт
Йиллина терахь / кхоьллина 1724 шеран 8 февраль
Кхоьллинарг Пётр I
Пачхьалкх
Административан-мехкан дакъа Москох
Кхолламан я клубан декъахо Космосан талламан комитет[d][1]
КуьйгакӀелара компанеш (кхолламаш) РӀА Математикин В. А. Стекловн цӀарах институтан Петарбухан дакъа[d], РӀА Физикин П. Н. Лебедевн цӀарах институт[d], РӀА Ботаникин В. Л. Комаровн цӀарах институт[d], Российн Ӏилманан академин Сибрехан дакъа[d], Российн Ӏилманан академин Генара Малхбален дакъа[d], Российн Ӏилманийн академин Уралан дакъа[d], РӀА Къилбан Ӏилманан юкъ[d], Математикин Ӏилманийн дакъа[d], Физикин Ӏилманийн дакъа[d], Нанотехнологийн а, хаамийн технологийн а дакъа[d], РӀА энергетикин, машенашъяран, механикин, урхаллин процессин дакъа[d], РӀА химин а, материалех Ӏилманийн а дакъа[d], РӀА Биологин Ӏилманийн дакъа[d], Физиологин Ӏилманийн дакъа[d], Дуьненах лаьцна Ӏилманийн дакъа[d], Юкъараллин Ӏилманийн дакъа[d], Глобалан баланийн а, дуьненаюкъара юкъаметтигийн а дакъа[d], РӀА историн-филологин Ӏилманийн дакъа[d], Медицинин Ӏилманийн дакъа[d], Юьртабахаман Ӏилманийн дакъа[d], РӀА Регионийн Ӏилманан яккъаш[d], Российн Ӏилманан академин Федералан пачхьалкхан бюджетан Ӏилманан кхоллам Саратовн Ӏилманан юкъ[d], Пущинан Пачхьалкхан Университет[d], Томскан къоман талламан медицинин юкъ[d], РӀА "Биоинженери" юкъ[d], РӀА УрД Комин КъЮ биологин институт[d], РӀА Ламанан мехкийн экологин институт[d], РӀА Ӏаламдовзаран а, техникин а историн С. И. Вавиловн цӀарах институт[d], РӀА Физикин-техникин А. Ф. Иоффен цӀарах институт[d], Курчатовн институт[d], РӀА КӀЮ Геологин институт[d], РӀА Федералан Ӏилманан-талламан социологин юкъ[d], РӀА Нанотехнологин а, хаамийн технологин а дакъа[d]
Долахь ю РӀА Коьрта ботаникин Н. В. Цицинан цӀарах беш[d], РӀА институт[d], Радиоастрономин обсерватори "Зеленчукски"[d], Радиоастрономин обсерватори "Бадары"[d], Радиоастрономин обсерватори «Светли»[d]
Штаб-квартира латтар
Хийцина ССРС Ӏилманан академи[d]
Делла совгӀаташ
орден Ленина орден Дружбы
Официалан сайт ras.ru
Декъахойн категори Категори:РӀА декъахой[d]
Кхолламан белхалойн категори Категори:Российн Ӏилманан академин белхалой[d]
Российн Ӏилманан академи картан тӀехь
Российн Ӏилманан академи
Commons-logo.svg Медиафайлаш Викилармехь

Петарбухан Ӏилманийн академин когаметтаерг а, ССРС ӀА хьалха хилларг а.

Февралан революцел тӀаьхьаНисъе

1917 шеран февралехь дуьйна[2] (я майхь[3]) Петарбухан Ӏилманан академех, Ӏилманчийн юкъара гуламан сацамца, ала долийра Российн Ӏилманан академи. Дуьххьара юкъадаьккхира куьйгалла харжаран хьесап. 1917 шеран 15 майхь президент хилира гӀараваьлла геолог А. П. Карпинский.

1918 шеран 1 январехь Российн Ӏилманийн академехь вара[4]:

  • 45 — бакъ волу декъашхо (академик)
  • 212 — Ӏилманан а, Ӏилманан-техникин белхалой

Октябран революцел тӀехьаНисъе

Дукхаха болчу Ӏилманчаша тӀе ца ийцира Октябран революци. 1917 шеран 21 ноябрехь академин юкъара гулам бистхилира мехкан Ӏилманчашка, революцин шеш реза ца хилар хоуьйтуш. Амма академи керлачу Ӏедалца цхьаьнагӀуллакхдан дуьхьала яцара. 1917 шеран декабрехь шеран гуламехь С. Ф. Ольденбурга, билгалдаьккхира, «Росси яла герга яхана» аьлла, билгалдоккхура: «Ӏилманан наха кхета ца до, церан болх ца хилча серло а, оьздангалла а хир яц, ткъа уьш йоцуш — адаман хила ма-деззара дахар.

Хьажа кхин аНисъе

БилгалдахаршНисъе

  1. https://cosparhq.cnes.fr/about/members/national-scientific-institutions/
  2. Великие потрясения — Историческая справка на официальном сайте РАН, из книги Ю. С. Осипова «Академия наук в истории Российского государства» — Москва, «Наука», 1999
  3. Российская академия наук // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  4. Список научных учреждений Академии Наук в 1917 году // Вестник РАН. 1937. № 10/11 С. 344.

ХьажоргашНисъе