Википе́ди (инг. Wikipedia, хеза [ˌwɪkɨˈpiːdiə] йа [ˌwɪkiˈpiːdiə]) — йукъара лело дуккха меттанийн универсалан маьрша контент йолу интермаша-энциклопеди[комм. 1], йина викин хьесапашна тӀехь.

Wikipedia
Википеди
Wikipedia-logo.png
Www.wikipedia screenshot (2021).png
Википедин коьрта агӀо
URL: www.wikipedia.org
Мотт/меттанаш: 328[1]
Эхар: (статистика Рейтинг@Mail.ru)
Сервер йолу меттиг: Америкин Цхьаьнатоьхна Штаташ АЦШ: Ашберн, Сан-Франциско, Даллас, Карролтон, Чикаго;
Нидерландаш Нидерландаш: Амстердам
Сайт ерг: Викимедиан фонд
Автор: Джимми Уэйлс[2] а, Ларри Сэнгер[3] а
Болх болийна: 2001 шеран 15 январехь[4]
Карара статус: Болх беш ю, кхуьуш ю
Викилармин логотип Wikipedia
Википеди
Викилармехь

Сайтан долахо — америкин коммерцин боцу кхоллам «Викимедиан фонд», цуьнан 37 регионийн вакилат йу. Энциклопедин цӀе схьайаьлла ингалсан дешнех wiki («вики»; шен рогӀехь тӀеэцна гавайн меттара, оцу маттахь цуьнан «сихха» маьӀна ду) а, encyclopediaэнциклопеди») а.

2001 шеран январехь Уэйлс Джиммис а, Сэнгер Ларриса дӀайиллина[5], Википеди хӀинца уггаре йоккха а, уггаре гӀарайаьлла а[6] Интермашера справочник йу[7][8][9]. Хаамийн а, тематика дӀалацаран а чухоамца Википеди лору йерриг адамаллин исторехь мацца а йиначех уггаре йуьзина энциклопеди[10][11]. Википедин коьртачех дикалла, универсалан энциклопеди хиларе терра лелочун лелочун ненан маттахь хаамаш схьаэца таро хилар йу[12].

2018 шарахь Википедехь дакъош ду 301 маттахь, кхин а 493 маттахь инкубаторехь. Цунна чохь бу 50 миллион сов[1] йаззам. Википедин интермаша-сайт 10 уггаре дукха дӀайоьлла дуьненан сайташна йукъахь йу[13].

2018 шарахь Википедехь дакъош ду 301 маттахь, кхин а 493 маттахь инкубаторехь. Цунна чохь бу 50 миллион сов[1] йаззам. Википедин интермаша-сайт 10 уггаре дукха дӀайоьлла дуьненан сайташна йукъахь йу[13].

Википедин коьрта башхалла йу, йаззам кхолла а цунна чохь хьанна а магар[комм. 2]. Шайн лаамхоша бина берриш хийцамаш сихха хьажа тарой у сайтан чубевллачарна. 2013 шеран декабрехь Википеди кхоьллинаУэйлс Джиммин Бор Нильсан Дешин мидалца совгӀат даран хьокъехь ЮНЕСКОс динчу дӀахьедарехь аьлла, иза йу «иза беккъа гӀирс хила ца Ӏа,иза вай дехачу муьран цхьаьнаболхбаран сийлалла, адаман интеллект а, Искандрин библиотекин» гулам а санна шира ойла кхочушйар[14][15].

Википедин тешамаллех а, нийсаллех а хеттарш хуьлу[16]. Википеди йемал йо харц йа теллина боцу хаамаш тӀетоха таро хиларна а, цуьнан агӀонаш тӀера вандализм [17] а бахьнехь. Амма Ӏилманан талламаша тешалла до, Википедехь вандализман ларраш сихха дӀайоху[18][19].

Википедин историНисйе

 
Википеди дуьххьара йолайелла кхечу энциклопеди кхоллам тӀийра
 
Джимми Уэйлс — Википеди кхоллинарг ву хӀара
 
Ларри Сэнгер — Википеди кхоллинарг ву хӀара
 
Ингалс маттахь йолу вики чохь йаззамаш чутуху хан йола йелла 10 нажи бутт 2001 шарахь кху 9 тав бутт 2007 шарахь
 
Чубовларш wikipedia.org кху 2008 шарахь

Хаза факташНисйе

2021 шеран декабрехь Christie’s аукционехь Нью-Йоркехь 750 эзар долларех йоьхкира дуьххьарлера Википедехь йаздина NFT кепара йоза. Фраза «Hello, World!» дӀайаздира Уэйлс Джиммис 2021 шеран 15 январехь. И йоза йаздина Уэйлса iMac, йоьхкира 187,5 эзар долларех[20].

Гергара проекташНисйе

Викимедин фонд, компани-долахочо а, Википеди йиллинчо а, гӀо лоцу кхин Интермашехь маьрша зорбатоха йиш йолчу проекташна:

  • Викидошам — дуккха функцеш йолу дошам а, тезаурус а;
  • Викицитатник — цитатийн, ира дешнийн, кицанийн, пхьуьцанийн гулам;
  • Викитека — маьрша баржо оригиналан могӀамийн библиотека;
  • Викижайна — маьрша йаржо дешаран литература;
  • Викиверситет, шен меттиг латтайо интержигара дешаран а, йиллина Ӏилманан проекташ йахаран а керла кепо санна;
  • Викикерланаш — дуьненайукъара хаамийн агенталла а, йиллина керланийн интернет-арахецар;
  • Викиларма — Викимедин фондан проектийн агӀонаш чохь латто мультимедийн файлийн йукъара коьрта ларма, включаемых в страницы;
  • Викикепашбиологин тайпанийн таксономин справочник;
  • Викихаамаш — Викимедин фондо кхоьллина цхьанне редакци йен хаамийн база;
  • Викигид — туризман а, маьрша новкъавуьгургаш йаран а йиллина дуккха меттанийн проект;
  • Мета-вики — Викимедин фондан проектийн координацин а, документацин а лерина веб-сайт.

Хьажа кхин аНисйе

БилгалдахаршНисйе

Комментареш
  1. Под свободностью контента подразумевается доступность содержимого проекта под свободными лицензиями; некоторые разделы также содержат несвободные материалы.
  2. цу тӀе дукхаха йолу агӀонаш сайт тӀехь регистраци а ца йеш нисло, амма цхьацца агӀонаш редакцех ларйина регистрации йина боцучу а, дукха хан йоцуш регистрации а йинчу декъашхойх, наггахь — массарех а райина, администратораш боцучарех. Кхин а редакци йаран таро йу барам хӀотто блокировкаш.
Хьосташ
  1. 1 2 3 List of Wikipedias
  2. Jimmy Wales(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Britannica.
  3. Nobody should trust Wikipedia, says man who invented Wikipedia(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). The Independent.
  4. Wikipedia(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Britannica.
  5. Miliard, Mike. Wikipediots: Who are these devoted, even obsessive contributors to Wikipedia?, Salt Lake City Weekly (2008, 20 февраль). Архивировано коч дечара 5 майхь 2018. Хьаьжна 22 майхь 2018.
  6. Five-year traffic statistics for wikipedia.org. Alexa Internet. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 21 августехь. Теллина 2008 шеран 15 июлехь.
  7. Tancer, Bill. Look Who's Using Wikipedia, Time (2007, 1 май). Архивировано коч дечара 3 августехь 2012. Хьаьжна 1 декабрехь 2007. «The sheer volume of content […] is partly responsible for the site's dominance as an online reference. When compared to the top 3,200 educational reference sites in the U.S., Wikipedia is #1, capturing 24.3% of all visits to the category». (the author’s blog post on the article Архивйина 2012-03-25 — Wayback Machine)
  8. Woodson, Alex. Wikipedia remains go-to site for online news, Reuters (2007, 8 июль). Архивировано коч дечара 21 ноябрехь 2007. Хьаьжна 16 декабрехь 2007. «Online encyclopedia Wikipedia has added about 20 million unique monthly visitors in the past year, making it the top online news and information destination, according to Nielsen//NetRatings».
  9. The top 500 sites on the web(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Alexa Internet. Теллина 2015 шеран 9 июнехь.
  10. [Русская Википедия перешла рубеж в 250 тысяч статей(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Русская Википедия перешла рубеж в 250 тысяч статей]
  11. Википедия отмечает 7-й день рождения (2008)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2009 шеран 9 апрелехь. Теллина 2008 шеран 22 февралехь.
  12. Джимми Уэльс: Wikipedia спасёт мир от невежества(ТӀе цакхочу хьажорг — истори).
  13. 1 2 Рейтинг топ веб-сайтов(ТӀе цакхочу хьажорг — истори) (14.11.2021).
  14. UNESCO's Niels Bohr Gold Medal awarded to prominent researchers in 2013 (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). UNESCO (2013, 5 декабрь). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2018 шеран 23 майхь. Теллина 2018 шеран 22 майхь.
  15. Создателя Википедии наградили за вклад в развитие науки(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Взгляд.ру (2013, 6 декабрь). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 12 декабрехь. Теллина 2013 шеран 9 декабрехь.
  16. Simon Waldman Who knows?. The Guardian (2004, 26 октябрь). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 21 августехь. Теллина 2007 шеран 11 февралехь.
  17. Ahrens, Frank. Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles. The Washington Post (2006, 9 июль). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 21 августехь. Теллина 2006 шеран 1 ноябрехь.
  18. Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave. Studying Cooperation and Conflict between Authors with History Flow Visualizations (en) // Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems(ингалс.) : journal. — Vienna, Austria, 2004. — P. 575—582.
  19. Reid Priedhorsky, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, John Riedl. Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia (en) // Association for Computing Machinery GROUP '07 conference proceedings : journal. — Sanibel Island, Florida, USA., 2007. — 4 November. Архивйина 2007  шеран  7 октябрехь.
  20. Первую запись в «Википедии» продали на NTF-торгах за $750 тыс. (оьр.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). РБК. — новость. Теллина 2022 шеран 6 январехь.

ЛитератураНисйе

ХьажоргашНисйе