КӀотар

(КIотар тӀера хьажжина кхуза)

КӀо́тар (укр. хутір, оьрс. хутор; дукх. терахь кӀотарш) — жима нах беха меттиг, лаьтта цхьаьна[1], йа масех хӀусаман бахамах; къаьстина бахам а болуш ша лаьтта ахархойн кертах[2][3][4]. КӀотаран вахархочух олу кӀотархо[5].

К. Я. Крыжицкий. КӀотар Малороссехь, 1884

Историн кӀотарш йаьржира дукха хьолахь Малороссехь. XVIII бӀешарахь йукъевлира гӀазакхийн кӀотарш иштта Дон а, Кубань[6] а тӀехь. КӀотар чохь хуьлура цӀенош (латта тесна а, эрз биллина а поппар хьаьхна цӀа[7]), тоьла, гӀунаш, божалш, хасбошмаш, бошмаш[8].

Шор мел ло эвла, йурт хуьлу кӀотарх, амма нах бехачу меттиган цӀеран йукъахь «кӀотар» дош диса а тарло (масала, ӀамтӀе-КӀотар. Иштта, Ростовн областехь йара кӀотарш 250 гергга цӀа а долуш, коьртехь хоржу атаманаш[9] а болуш. Шолоховс Тийна Дон романехь йаздо 211 сурхо вала таро йолу Татарски кӀотарах лаьцна[10].

Российн имперехь донан а, кубанан а гӀазакхийн кӀотар — гӀалан махка юкъара нах хевшина, шен административан урхалла доцу меттиг. Цхьацца гӀаланийн (масала, Елизаветински гӀала) кӀотарш бахархой алсама болуш яра шеш схьаевллачу гӀаланел. Яккхий хилла кӀотарех шеш лаьтта гӀаланаш хуьлура, аьлча а хилла ша лаьтта юкъараллин йуьрт, цунна тӀеязбина гӀазакхийн бахархой а. Малхбален гӀазакхийн эскаршкахь кӀотаран аналог хилла гӀалан посёлок.

КӀотарийн бахархойн коьрта болх хилла — йуьртабахам. КӀотархоша кхиайора котамаш, гӀезаш, гезарий, дара цицигаш, жӀалеш[11].

Столыпинан йуьртабахаман хийцамаш бечу муьрехь, 20 бӀешо долалуш, кӀотарш чӀогӀа йаьржира Россехь. Дакъойн кӀотарш йахкар къобал дора Ахархойн банкан ссудан политико, ткъа кхин а Ӏедалан агрономин гӀоьнан системо а. Дакъойн латта лелоро гӀелйира гӀопаллин тӀаьхьало. Октябран революци хиллачул тӀаьхьа, латта Ӏедалан доладоккхучу хенахь ахархоша дӀаехира дукхаха йолу кӀотарш, алсама центран-Ӏаьржалаьттан а, ийдалйисташкарчу а губернешкахь. КӀотарш йиса а йисина, кхин дӀа кхиира нэпан шерашкахь малхбузехь а, къилбаседа-малхбузехь а. Массанхьа колхозаш йохкучу хенахь, йуьртабахаман дакъойн кепах тормоз хилира колхозаш яхкарна. КӀотарш дӀаяхар чекхдаьккхира 1941-45 шш. Сийлахь-Боккха Даймохкан тӀом болабалале.

Кхечу меттанашкахь кӀотаран аналог хила тарлора: хутор (Россехь), ферма (Британехь), ранчо (Америкехь), фольварк (Польшехь), мыза (Финляндехь, Эстонехь, Ингерманландехь), вилла (Италехь). КӀотар кхин а олу гӀазакхийн взводан барамера эскаран декъах.

БилгалдахаршНисйе

  1. Хутор Нуки. Теллина 2018 шеран 4 декабрехь.
  2. Хутор. Значение слова хутор, смысл слова хутор, что означает слово хутор, толкование слова хутор, что такое хутор. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 15 сентябрехь.
  3. хутор. Теллина 2018 шеран 4 декабрехь.
  4. ХУЛЬДРЫ НА ХУТОРЕ Норвежская сказка Перевод А.Нестеров Художник О.Романова. Теллина 2018 шеран 4 декабрехь.
  5. Владимир Абрамович (Ленский) Рассказ «Ты?!». Теллина 2018 шеран 4 декабрехь.
  6. Старейшему хутору Кубани – 220 лет. Теллина 2018 шеран 4 декабрехь.
  7. Украинская хата, Илья Ефимович Репин - описание картины, Музеи мира и картины известных художников. Хьаьжна 4 декабрехь 2018.
  8. Детство на хуторе в годы войны. Теллина 2018 шеран 4 декабрехь.
  9. Историческая справка. Теллина 2018 шеран 4 декабрехь.
  10. Шолохов М. А. Тихий Дон. Книга третья. Теллина 2018 шеран 4 декабрехь.
  11. На дальнем хуторе – Мистическая история из реальной жизни людей. Теллина 2018 шеран 4 декабрехь.

ХьажоргашНисйе