Мисран нехча (масри جبنة gebna  [[Халкъашна юккъера аьзнийн абат|[ˈɡebnæ]]]) еха истории йолуш ю, хӀинца а ду мисран кхачан ладаме дакъа. 5000 шо хьалха Мисран хьалхара некъаша нехча еш хиларан тешаллаш ду. Юккъерачу бӀешерашкахь Дамиетта гӀала гӀараяьллера шен кӀеда кӀайн нехчанца. Нехча иштта ара а йоккхура, ткъа массара а лелош йолу онда можа Руми нехчан цӀе елла Рум бохучу цӀарах. Ярташкара дукхаха болу бахархоша шеш шайн нехча еш йолушехь, ферменташца йолу Маьш нехча муххале а, массашкахь нехча арахецар чӀогӀа даьржина. Нехча дукха хьолахь охьаюьллу мартанца, юкъайоьду масех ламастан дааршна, кхин тӀе цхьайолчу десерташна а.

Мисран туьканахь массашкахь арахецна нехчанаш

ИсториНисйе

Шира МисарНисйе

Нехча Гергара Малхбалехь яьлла хилар лору. Нехча яр гайтина мисран маьлхан кешнаш чохь пенаш тӀе суьрташ дехкина вайн эрал 2000 шо хьалха. Саккарехь карийна чохь нехча йолу алебастран ши кхаба, цунна тӀаьхь Мисран хьалхара некъийн терахь ду.[1] Уьш каш чу йехкина 3000 гергга шо вайн эрал хьалха[2]. Тарло, иза мусталло я мусталло а, йовхоно а вовшахлатийна керла нехчанаш хилла хилар. Кхин а хьалхара паччахьан Хор-Ахан каш чохь яра нехча, шина банкан иероглифан йозанашца, иза яра Лакхара а, Лахара а Мисрара[3]. Кхабанаш тера яц хӀинца маьш ечу хенахь лелочех[4].

КӀалд яьккхина Шира Мисрахь газан цӀуокан юкъахь шура кегош, ткъа цул тӀаьхьа йисинарг эрзан кузан чухула луьттуш.

Шира Мисран латталелоран музей чохь гойту оцу кузанийн кийсигаш.[5]

Вайн эрал 3 бӀешо хьалха яздина ду арахьара грецийн Хиос гӀайрен тӀиера нехча яр, ткъе пхиъ процент импортан налог а йоккхуш.[6]

Юккъера бӀешерашНисйе

 
Мисрахь гомаш а, бежний а леладо шуранна, «дамиатӀи» нехча йоккхуш.

Юккъера бӀешеран философан Аль-Исраилин заманахь хилла кхаа тайпана нехча: «буьда керла нехча лелайора яьккхинчу дийнахь я гергарчу деношкахь; хилла шира екъа нехча; оцу шиннан а юкъарниг а хилла. Дуьххьара хилла шайн меттигашкахь муьста шурех кечйина буьда нехча, иза хуьлура дуьра а, теза а. Шира екъа нехчанаш дукха импорт йора, хуьлура нехчанаш кхиинчу шуон ферменташца я бактерешца.[7] «Юккъера» нехчан Ӏалам кӀезиг билгаладаьккхина ду, юкъайоьду чуйоьллина керла нехчанашна, юкъйина шурешна я хӀиндин панер нехчанах.[8]

Юккъера бӀешеран Мисран нехчанехь лелайора коьртаниг гомашан а, аьттан а шура, регионан кхечу мехкашкахьчул кӀезиг газан а, уьстагӀан а шура лелош. Лаьттаюккъера хӀордан бердашца йолу ДамиаттӀа коьрта область хилла, кхечу мехкан дакъошна а нехча еш. ДамиаттӀа шайн гомашца евзина ца Ӏаш, евзара шайн "хайсия" олучу бежнашца а, церан шуьрех йоккху "Хайси" нехча.[9] Нехча «Хайси» хьахайо вайн эран цхьайтталгӀачу бӀешарахь. ПхийтталгӀачу бӀешеран авторо юьйцу юьлу нехча, иза бохург ду, шоврал йоьллина нехча.[10] Цигара схьа, тарло, иза Дамиетта кӀоштахь еш йолу таханлерачу «Думяти» нехчан хьалхарниг хила.[11] Кхаьрзина нехча ( جبنة مقلية) юккъерачу бӀешерашкахь денна буа кхача бара Мисрахь, иза кечйора даьттан чохь, хьалха юьллура бепигца урамерачу махлелорхоша.[11] Кхаьрзина нехча юура мискачара а, хьалдолчара а, цхьаболчу мамлюкийн султанаша иза мерза даар лорура.[12]

17 бӀешеран яздархочо маьш нехча «айсина» нехча «кариш» санна юьйцу, иза дукха лаьтта, хӀунда аьлча, цуо шен вагош волу кӀуоллийца а, дуьраллийца а дехкан цӀога схьадаккхал чӀогӀа ю иза». Мисрара ахархоша юура и нехча бепигца, порей хохаца я сийна хохаца шайн рационан коьрта даар санна. Хета, тахана яьккхина, йиина юьртара бахархоша изза маьш нехча ю.[13] Юккъерачу бӀешерашкахь мисархоша иштта импорт йора нехчан Сициле, Крите, Шема.[9]

ТӀаьхьара шерашНисйе

1981 шарахь хичуйоьллина нехча яр 171 000 тонн тӀиера 2000 шарахь кхечира 293 000 тонне, кхин тӀе арриг иза юу Мисрахь. Мисре нехчанийн импорт 1990 шарахь кхечира максимуме 29 000 тонн, амма керла заводаш йина импортан барам 2002 шарахь охьабаьлла 1 000 тоннал лаха.[14]

1984 - 2007 шерашкара муьрехь Мисрахь нехча яр тӀекхийтира 270 000 тонн тӀиера 400 000 тонн сов.[15] 1991 шарахь ах нехча гергга йора ламастан хьесапашца ярташкахь, ткъа важа дакъа – керла хьесапашца йо.[16] Нехча "ДамиатӀи" йоккху доларчу шуран заводаша кегийра 500 кг барам болуш, яккхийчу пачхьалкхан предприятешкахь пхиппа тонн йоккху. Пачхьалкхан компани «Миср Милк энд Фуд Ко» яра исс завод шарахь 13 000 - 150 000 тонн шуран сурсаташ деш.[17]

Шарахь юу хичуйоьллина нехчанаш 2000 шарахь мах хадорца кхочу 4,4 кг цхьаьна стегана.[14] 2002 шарахь лаьрра, мисран шуран кхоалгӀа дакъа лелайо ламастан хичуйоьллина нехчанаш я ультрафильтрации йина фета тайпана нехчанаш еш.[18]

ДамиатӀи нехчан юкъахь хьалхачул кӀезиг хуьлу гомашан шура. Аьттан шурех даьккхина хьелийн даьттан меттана бецан даьтта леладо, мах охьабаккха а, нахана беза кӀайн бос бан а. Кхин а хийцамаш бира, масала шура йовхонца кечъяр, амма нехча арахоьцурш гӀиртира болу чам, текстура, нехчан хазалла ма-ярра йита.[14]

КухниНисйе

 
Мисрахь коьртачех сурсат фермент йина маьш нехча ю.
 
Руми нехчан цастарш хьалха дохку торшин кедаца КъахӀиран юккъехь

Мисрахь нехча охьаюьллу мартанна бепигца, джемаца, зайташца цхьаьна. Тайп-тайпана кӀеда кӀайн нехчанаш (Беда нехча я Руми нехча) юу Мисран кухнин коьрта даар долчу пишканца.[19] КӀайн нехчанаш а, маьш а иштта охьаюьллу делкъе йолалуш масех даарца цхьаьна тайп-тайпана тӀекхоллучаьрца я мазаца а, бепигца а.

ФатӀайир - юкъа хӀума йоьллина гӀатли бедах йо, иза хила тарло кӀайн нехча, бурч, аьхьна жижиг, хох, зайташ.[20]

Санбусак - гӀатлин бод бу, цунна юкъа аьхьна нехча, жижиг я шпинат юллу.[21]

Къатайаф десерт ю, иза дукха хьолахь хьалха дуьллу Рамадан баттахь, схьадаьлла фатимгӀаьргара. Иза дукха хьолахь кечйо Мисрахь урамера махлелорхоша.[22]

Къатайаф – зайлан чохь деттина, тӀе шекаран шатӀ боьттина, юкъа аьхьна бӀараш я кӀеда нехча йоьллина гӀаймакхаш ду. Мисрахь Ибн аль-Къатаиф («гӀаймакхаш дечун кӀант») жуьгтийн фамили ю.[23]

Нехчан сорташНисйе

Нохчийн Ӏаьрбийн Цунах лаьцна
Къариш قريش КӀайн, кӀеда, муьста шурийн, лабан райб шурех йина нехча.[24]
Барамийла براميلى Черманаш чохь латтийна кӀайн нехчан тайпа, цӀе гочйича хуьлу «черман нехча».
ДамиатӀи دمياطى кӀайн кӀеда нехча йо аьттан а, гомашан а шурех. Иза туьхалла юллу, йохйо, сычужан ферментца вовшахлатайо, тӀаккха дечиган кепашна чуютту, морза охьадутту кхаа дийнахь. Нехча яа мега керла йолуш я латто мега дуьра морзан чохь бархӀ бутт кхаччалц, тӀаккха схьайолу шовран чохь. [11] ДомиӀати нехча Мисрахь йина а, йиина а нехчех деаннах кхо дакъа ду. [25] Нехчан цӀе схьаяьлла ДамиӀата гӀаланах, Ӏилманчашна хетарехь, йина вайн эрал 332 шо хьалха.[26]
Хьалуми حلومى Тера ю кипран Хьаллумих, амма иза кхин нехча ю. Иза яа мега керла йолуш я дуьра йолуш. ЦӀе схьайолу коптийн меттара, «хьалум» нехча бохург ду.
ИстӀанбулий اسطنبولى Аьттан а, гомашан а шурех яьккхина кӀайн нехчан тайпа, фета нехчах тера ю.
Маьш مش КӀуо а, дуьра а сурсат, йоккху нехчан масех баттахь ферментаци ярца дуьрачу морзан чохь. Иза фермерийн ражан ладаме дакъа ду.[27] Маьш дукха хьолахь йо цӀахь къариш нехчанах. [28] Маьшшах тера сурсаташ до коммерцин бух тӀаьхь, тайп-тайпанчу Мисран нехчанех, масала тайп-тайпана хан йолу «дамиатӀих» я «румих».
Руми روم Онда, хилла яьлла нехча.[29] Иза ю Перочино Романо я Манчего доьзалера.[30] Иза дуьра ю, яьржина текстурица, юхку тайп-тайпанчу къанъяларан тӀегӀанашкахь.[27]

Хьажа кхин аНисйе

ХьажоргашНисйе

Цитаташ ялор

Хьосташ

Мисран нехча