Коьрта меню схьаелла

Неолиберализм (инг. neoliberalism) я неолибералан институционализм[1] — дуьненаюкъара юкъаметтигийн теорин ишкол ю, ШолгӀа дуьненан тӀом чекхбаьлча политикан либералан-идеалистийн парадигман ойланаш кхиошйолу. Оцу теорино чӀагӀдо, дуьненаюкъара политикан институтийн таро ю дуьненаюкъара юкъаметтигашкахь пачхьалкхашка аьттонца коопераци яйта. Уггар гӀарабевлла неолиберализман векалш хилла Роберт Кеохэйн а, Най Джозеф а.

Либералан-идеалистийн парадигман шийлачу тӀамехь йохийна позицеш денъяр, нисделла биполяран дуьненаюкъара юкъаметтигийн система йоьхначул тӀехьа. Цуьнца цхьаьна дуьххьарлера парадигма дуьненаюкъара арени тӀехь баккхий хийцамаш хилар бахьна долуш (дуьненаюкъара интеграцин процессаш чӀагӀъялар; дуьненан политикан карти тӀехь керла пачхьалкхаш кхоллаялар, кхерамазаллин гӀиллакхца боцу кхерамаш тийсар; глобализацех йоьзна процессаш) кӀоргера трансформаци йира, цуо неолиберализман ойланаш кхолларе ялийра[2].

Дуьненаюкъара юкъаметтигашкахь неолиберализм тождество йолуш яц экономикан теорера неолиберализман — уьш ю юкъараллин Ӏилман тайп-тайпана областашкара, юкъара аматаш елахь а, масала, тера методологи лелор (ловзарийн теори, кхин дӀа а). Цул сов, церан коьрта ойла хила тарло иштта формулировка йина: интенсификаци а, паргӀата базар дуьненахь яржар, экстенсиван — дуьненаюкъара масштабехь, интенсиван — юкъараллин дахаран массо а сферашна. Иштта, неолиберализмо гойту глобализацица принципан гергарло, экономикан сферехь муххале а. Дуьненан экономикан юкъайоьдуш, паргӀата йолу дуьненаюкъара базар Ӏаткъам бан йолало нийсса дӀа дуьненаюкъара юкъаметтигашна — айало транскъаьмнийн корпорацийн роль. Оцу хьолехь пачхьалкхан интересаш йолало ловзо ладаме, амма хьалхара тӀегӀан тӀиера йоцу роль.

Амалийн сипташНисъе

Неолиберализман къаьсташ долу сипташ, дуьненаюкъара юкъаметтигийн теори санна лелаш йолу тӀехьара меттигаш:

● Классикан либералан парадигмехь санна, неолибералаш лору, пачхьалкх дуьненаюкъара юкъаметтигийн цхьа декъашхо ца хилар. Айбало роль иштта гӀиллакхехь йоцу акторийн транскъаьмнийн корпорацийн, дуьненаюкъара кхолламийн, террористийн а, зуламхойн а кхолламийн, индивидин, кхин дӀа а.

● Дуьненаюкъара юкъаметтигийн декъашхой барам тӀекхетарца, тӀекхета цхьа могӀа гӀуо тӀехьлонаш, уггар хьалха, юкъараллашна а, адамашна а тӀекхета кхерам схьабаларан «шовдан» барам, тӀекхета кхерамийн дукхаллаш. ГӀоле некъ бу оцу хьолехь кооперативан кхерамазаллин концепци. Иштта, неолиберализман юккъехь ю дуьненаюкъара кхерамазаллин а, дуьненаюкъара политикин гӀирс бинчу тӀамах дӀахадаран а халонаш.

● Дуьненаюкъара юкъаметтигийн декъашхойн коьрта Ӏалашо, неолиберализман агӀончийн моттарехь, дуьненаюкъара кхерамазалла ю, оццу хенахь либералан-идеалистийн парадигман декъашхоша гойтура Ӏалашонийн плюрализм хьалхе универсалан ойланийн а, адаман мехаллашний йолуш.

● Дуьненаюкъара хьал чӀогӀа хиларан, дуьненахь къепе а, социалан прогресс а хиларан коьрта бахьна ду дуьненаюкъара гергарлонаш, цара экономикан таро ойбу.

● Дуьненаюкъара юкъаметтигийн коьрта гӀирсаш — либералан демократин а, базаран а идеалаш яржаяр, дуьненаюкъара кхолламаш бар, дуьненаюкъара бакъонаш а, юкъаметтиг дӀакхехьар а кхиор.

● Дозаллин дукъ дехьадоккху дуьненаюкъара бакъонаш а, кхолламаш а тӀиера, цера болх дукха хьолахь пайден ца хуьлундела, дуьненаюкъара гӀиллакх тӀе. Цуьнца цхьана гӀиллакхийн коьрта критери лору либералан демократи а, адамийн бакъонаш а, цуьнан бух тӀехь тӀехьалонехь таро хир ю кхолла керла дуьненан къепе дуьненаюкъара гражданийн юкъаралла а, глобалан базар а кепара.

Неолиберализм а, неореализм аНисъе

Шайн теоретикийн хӀиттамашкахь неолиберализм улло йогӀу неореализман, оццу хенахь либералан-идеалистийн парадигма хуьлу цуьнца конфронтацехь[3].

Неолиберализман а, неореализман а теранаш:

  • Рационализм. Шинне а парадигман юккъехь — рационалан чоьтан куьйгалладеш волу рационалан политик. Неолибералашна чоьт билгалйоккху, уггар хьалха, бахаман, кхерамазаллийн ойланца, неореалисташна — Ӏедалан ойланца.
  • Неолибералаш а, неореалисташ а лору, дуьненаюкъара юкъаметтигийн бух тӀехь къаьмнийн хьашташ латтар.
  • Шинне а парадигмо Ӏамайо, дуьненаюкъара юкъаметтигийн муьлха декъашхо ву гӀоле меттигехь[3].

Неолиберализман а, неореализман а башхаллаш:

  • Неолибералашна хетарца, дуьненаюкъара юкъаметтигийн анархилла (лакхара Ӏедал ца хилар) дӀайоккхийла ду, оццу хенахь неореалисташна хета яккхалул йоцуш санна.
  • Неолибералаш лору, дуьненаюкъара юкъаметтиг дӀакхехьаран пайда абсолютан бу, аьлча а юкъаметтиг дӀакхехьар даиман пайдехь ду. Неореалисташна хетарца, пайда гӀеххьа бу, хӀунда аьлча цхьан а пачхьалкх реза хир яц кхечу пачхьалкхел кӀезиг абсолютан пайданна.
  • Дуьненаюкъара юкъаметтиг дӀакхехьаран бахьна неолибералашна ду — максимум экономика къагар, неореалисташна — тӀеман кхерамазалла.
  • Неореалисташна хета, пачхьалкхан лелар хуьлу системан та1зарций, дозанций, ткъа иштта церан боккъала йолу таронашций, аьттунашций. Пачхьалкхаш дан гӀертарш билгала дац, цундела уьш лело ца мега анализан гӀирс меттана. Неолибералаш харц ца до пачхьалкхийн боккъала болу аьттунийн маьӀна, амма хета, пачхьалкхийн ойланаш ладаме хилар, цундела уьш даиман лара еза[4].

БилгалдахаршНисъе

  1. Sutch, Peter, Elias, 2006, Juanita, International Relations: The Basics, Routledge p.11
  2. Цыганков П. А. Глава 5. Современные школы и направления в теории между народных отношений. Спор неореализма и неолиберализма. Неолиберализм // Теория международных отношений. — М.: Гардарики, 2003. — С. 132. — 590 с.
  3. 1 2 Цыганков П. А. Глава 5. Современные школы и направления в теории между народных отношений. Спор неореализма и неолиберализма. Неолиберализм // Теория международных отношений. — М.: Гардарики, 2003. — С. 132-136. — 590 с.
  4. Цыганков П. А. Глава 5. Современные школы и направления в теории между народных отношений. Спор неореализма и неолиберализма. Основные положения спора неореализма и неолиберализма // Теория международных отношений. — М.: Гардарики, 2003. — С. 136-140. — 590 с.